Van dramadriehoek naar winnaarsdriehoek

Miscommunicaties zijn aan de orde van de dag en vormen een belangrijke oorzaak van gebroken relaties, ruzies en ergernissen in het dagelijkse leven. Nu kun je denken dat, dat nu eenmaal bij het leven hoort, maar liever heb je het natuurlijk anders.
Ken je die gesprekken of relaties die steeds moeilijker lopen en vraag je, je wel eens af hoe dat zou kunnen komen? Misschien ken je van die mensen die veel klagen, en wat je ook doet of zegt, ze verzinnen elke keer weer iets anders om over te klagen. Als er iets is ligt het uiteindelijk altijd aan de ander.
Gesprekken gaan steeds moelijker verlopen en de communicatie wordt steeds lastiger.
Hoe komt dat nou?

De psychologische theorie van de dramadriehoek kan hier goed van pas komen.

De dramadriehoek behoort tot de zogenaamde “Transactionele Analyse”, die wordt gebruikt voor de persoonlijkheidstheorie. Grondlegger van de dramadriehoek is Stephen Karpman, daarom wordt het ook wel de Karpman driehoek genoemd. Stephen Karpman was een leerling van Carl Gustav Jung, de geestelijk vader van de analytische psychologie. Nog een andere naam voor de dramadriehoek is de reddingsdriehoek.


Dramadriehoek uitleg

Maar wat is nu de precieze theorie achter
deze reddings- of dramadriehoek? Een driehoek bestaat uit drie punten en als het
gaat om de dramadriehoek worden de punten ingenomen door:

– De
aanklager

De
redder


– Het
slachtoffer

Dit zijn de drie basisrollen in discussies
en miscommunicaties. Mensen positioneren zichzelf onbewust in de punten
van de dramadiehoek. Door middel van communicatie met anderen voorzien we
in bepaalde behoeftes. De rollen zijn niet vast, maar kunnen per communicatie
wisselen. Zo kun jij je op één en dezelfde dag in een gesprek met je
geliefde opwerpen als redder, terwijl je op je werk de slachtofferrol inneemt.

Kenmerkend voor alle rollen in de
dramadriehoek is dat niemand de verantwoordelijkheid draagt voor zichzelf.
De aanklager communiceert, omdat hij of zij ergens ontevreden en een ander de
schuld geeft. De aanklager is boos, oordelend en is door zijn boosheid
niet in staat te vertrouwen op het kunnen van de ander.

Het volgende komt vaak voor: Redders zoeken
Slachtoffers. Want wat zou een Redder moeten zonder iemand die gered wil
worden? Veel mensen denken dat ze een ander helpen terwijl ze eigenlijk aan het
redden zijn. Je kunt jezelf dan de vraag stellen: ‘Kan deze persoon dit zelf
oplossen?’ ‘Heeft diegene die ik aan het adviseren ben aan mij een hulpvraag
gesteld of geef ik ongevraagd advies en tips?’

Iemand helpen zonder dat diegene een echte
hulpvraag heeft gesteld, is redden. Alles wat je voor een ander doet dat
diegene prima zelf kan, is redden. ‘Ja, maar is dat fout dan?’, is een vraag
die hierover veel gesteld wordt. Het gaat niet om fout. Als beide blij zijn met
de oplossing en het gesprek liep effectief dan is dat prima. Alleen is het vaak
zo dat het anders uitpakt en je bijvoorbeeld als redder toch op weerstand stuit
of passief gedrag van de ander.

De redder draagt continu oplossingen aan
voor anderen en neemt de problemen van anderen hoog op. Redders lossen nog
liever de problemen van anderen op dan dat ze een conflict aangaan
of iemand op zijn verantwoordelijkheden wijst. Uit dit gedrag blijkt dat
de redder niet erkent dat de ander het vermogen heeft om voor zichzelf te
denken en op te komen.

Andersom is ook vaak waar: Slachtoffers
zoeken Redders. Voor mensen met een voorkeur voor de slachtofferrol is het fijn
om met mensen in contact te zijn die graag anderen van dienst willen zijn. Soms
ook wel even lekker om de slachtofferrol te pakken en geen verantwoordelijkheid
te hoeven nemen, toch? Alleen het vervelende is dat een slachtoffer vaak vindt
dat hij of zij niet goed genoeg geholpen is. Voorbeelden van reacties die je
kunt krijgen als je bent gaan redden: ‘Tja jij begrijp me toch niet.’, ‘Jij
hebt makkelijk praten.’ en ‘Ja, maar jouw situatie is anders dan die van mij.’

Het slachtoffer voelt zich, zoals de naam
al doet vermoeden, mikpunt van vrijwel alles in zijn leven. Slachtoffers
halen zichzelf naar beneden en voelen zich minderwaardig. ‘Ja, maar’ en ‘Daar
kan ik niets aan doen’ zijn uitspraken die bij het slachtoffer passen.

Het ‘probleem’ van deze communicatie is dat
niemand zijn of haar eigen verantwoordelijkheid neemt. Hiermee is het als
het ware een vicieuze cirkel van misscommunicaties.

Wat is dan de rol van Aanklager? Zodra ik
iemand of een situatie benader vooral vanuit kritiek en oordeel dan zit ik in
de rol van Aanklager. Dit hoeft niet direct heel duidelijk en expliciet te
zijn. Het kan bijvoorbeeld zijn dat ik vriendelijk een vraag stel waarmee ik
impliciet, in de onderstroom, de ander afkeur, zoals: ‘Zal ik dit maar
oppakken? Lijkt me meer iets wat ik goed kan.’. De ander voelt dit feilloos aan
en reageert daarop door veelal ook in de dramadriehoek te stappen. De ander kan
dan de slachtofferrol innemen en bijvoorbeeld denken: ‘Zie je wel dat ik hier
niet goed in ben.’.

Dit proces is vast herkenbaar. En dan volgt
de vraag: Hoe kom ik dan uit de Dramadriehoek? En beter nog: Hoe blijf ik uit
de Dramadriekhoek? De eerste stap hiervoor is bewustwording. Doorhebben wat er
gebeurt en begrijpen wat jouw rol en aandeel is in het geheel. Een persoon die
op een dergelijke, volwassen manier naar zichzelf kijkt en verantwoordelijkheid
wil nemen voor zijn/haar gedrag noemen ze de Volwassene vanuit
Transactionele Analyse. Door zo naar
jezelf te kijken, ontstaat de keuze om vervolgens van de Dramadriehoek naar de
Winnaarsdriehoek te schakelen en hierin te blijven.

De winnaarsdriehoek uitleg

We moeten dus zorgen om uit alle rollen van de dramadriehoek te blijven en de eerste stap in het doorbreken van de vicieuze cirkel is in situaties te herkennen dat je één van de 3 rollen inneemt en daarop te anticiperen. Herken je dus de dramadriehoek tijdens de communicatie?
Probeer dan als het ware naar het midden van de driehoek te gaan. Dat wil zeggen dat de spelers naar hun eigen gevoel moeten gaan en onderzoeken waarom ze zich in deze rol gedragen. Het volgende dat dan moet gebeuren is het nemen van de eigen verantwoordelijkheden.

De positieve tegenhanger van de dramadriehoek is de winnaarsdriehoek, die bestaat uit:

– Realisme

– Feedback geven & vragen

– Helpen

Om in de winnaarsdriehoek terecht te komen is een flinke dosis lef en zelfkennis nodig. Het slachtoffer heeft realisme nodig om zijn eigen verantwoordelijkheid te nemen in plaats van anderen of de situatie als schuldige aan te wijzen. Daarnaast moet het slachtoffer zelf op zoek gaan naar oplossingen voor de problemen.

De aanklager kan zijn gedrag positief ombuigen door op vriendelijke en constructieve wijze feedback te geven. Het aangeven van grenzen is een zeer belangrijk middel voor de aanklager om in de winnaarsdriehoek te komen.

De redder kan in de winnaarsdriehoek terecht komen door duidelijke afspraken te maken en nooit iets meer te doen dan wat afgesproken is. Zo kan hij voorkomen dat er te veel hooi op zijn vork terecht komt en anderen misbruik van hem maken.

In plaats van te redden zet de voormalige redder zich dan in om de ander te helpen zijn of haar problem in kaart te brengen, zelf vrantwoordelijkheid nemen en het zelf op te lossen.
In plaats van slachtoffergedrag te vertonen gaat het voormalige slachtoffer anderen concrete hulpvragen stellen, tot actie komen en zichzelf committeren aan het bereiken van zijn doel.
In plaats van aanklagen gaat de voormalige aanklager meedenken en bouwen aan een betere situatie voor zichzelf en voor anderen door het geven en vragen van feedback.

Het allerbelangrijkste voor alle communicerende partijen is dus eerlijkheid zowel naar de ander als naar zichzelf. Beiden kunnen een hele uitdaging zijn, en dat weet ik uit Eigen ervaring. smiley

Terug naar de website